Trong chăn nuôi gà, vịt, lợn, mùi amoniac là câu chuyện quen thuộc, đặc biệt vào mùa mưa và mùa nồm. Nhiều trại chỉ xử lý khi mùi đã nặng, trong khi cách hiệu quả hơn là hiểu vì sao amoniac sinh ra và chặn nó từ gốc: độ ẩm của chất độn chuồng và phân.
Amoniac trong chuồng đến từ đâu?
Phân và nước tiểu của vật nuôi chứa các hợp chất nitơ: urê ở lợn, axit uric ở gia cầm. Vi khuẩn trong phân và chất độn chuồng phân giải các hợp chất này và giải phóng khí amoniac. Quá trình diễn ra nhanh hơn khi:
- Chất độn chuồng ẩm: nước tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn hoạt động. Đây là yếu tố bạn kiểm soát được nhiều nhất.
- Nhiệt độ cao: trời nóng làm vi khuẩn hoạt động mạnh và amoniac bay hơi nhiều hơn.
- pH cao: môi trường kiềm khiến amoniac tồn tại ở dạng khí nhiều hơn và dễ bay lên.
- Thông gió kém: khí tích tụ trong chuồng thay vì được đưa ra ngoài.
Vì sao cần quan tâm?
Amoniac là khí gây kích ứng. Ở nồng độ cao và tiếp xúc lâu, nó kích ứng mắt và đường hô hấp của cả vật nuôi lẫn người làm trong trại. Vật nuôi sống trong môi trường nhiều amoniac thường dễ mắc bệnh hô hấp hơn và có thể ăn kém, tăng trọng chậm.
Bản thân chất độn chuồng ướt cũng gây hại. Với gà thịt, nền chuồng ẩm và đóng bánh là nguyên nhân phổ biến của viêm bàn chân và tổn thương da ức, ảnh hưởng tới sức khoẻ đàn và chất lượng thân thịt. Nói cách khác, mùi amoniac là “triệu chứng”, còn độ ẩm là “bệnh”.
Các biện pháp thực tế
1. Thông gió đúng cách
Thông gió đưa hơi ẩm và khí amoniac ra ngoài. Ngay cả vào mùa lạnh, chuồng vẫn cần một lượng thông gió tối thiểu để thay khí. Với chuồng kín, hãy kiểm tra quạt, tấm làm mát và cách bố trí cửa lấy gió để không có góc “chết” nơi khí đọng lại.
2. Quản lý máng uống
Nước rò rỉ từ núm uống, máng tràn là nguồn ẩm lớn nhất trong nhiều trại. Kiểm tra áp lực nước, chiều cao đường ống theo tuổi vật nuôi và sửa chỗ rò ngay. Một vệt nền ướt dưới dãy máng là dấu hiệu cần xử lý.
3. Chất độn chuồng phù hợp
Trấu, mùn cưa, phoi bào là các chất độn phổ biến. Chất độn tốt cần hút ẩm được, tơi xốp, không bụi quá mức. Độ dày lớp độn phải đủ theo mật độ nuôi. Nên đảo, xới các chỗ đóng bánh và thay những vùng quá ướt thay vì để lan rộng.
4. Quản lý phân
Với chuồng lợn và chuồng gà đẻ, dọn phân thường xuyên giúp giảm lượng nguyên liệu cho vi khuẩn. Khu chứa phân nên đặt xa chuồng, có mái che và rãnh thoát nước riêng.
5. Vật liệu bổ sung vào chất độn chuồng
Nhiều trại rắc thêm vật liệu khoáng lên nền chuồng. Mỗi loại tác động theo cách khác nhau:
| Vật liệu | Cách tác động |
|---|---|
| Diatomite dạng hạt | Hút ẩm nhờ cấu trúc xốp, giữ nền chuồng khô hơn, gián tiếp làm chậm quá trình sinh amoniac |
| Zeolite | Có khả năng trao đổi ion, giữ lại một phần amoni |
| Chất axit hoá chất độn | Hạ pH bề mặt, giữ nitơ ở dạng ít bay hơi hơn |
| Chế phẩm vi sinh | Cạnh tranh với vi khuẩn gây mùi, hỗ trợ phân huỷ |
Diatomite và zeolite có thể dùng kết hợp: một bên giữ nền khô, một bên giữ amoni. Dạng hạt được ưa chuộng hơn dạng bột mịn trong chuồng vì ít bụi hơn, tốt cho đường hô hấp của vật nuôi và người làm.
Thử nghiệm thế nào?
Cách đơn giản nhất là chọn hai dãy chuồng hoặc hai ô nuôi có điều kiện tương đương: cùng giống, cùng tuổi, cùng mật độ. Một bên dùng vật liệu mới, một bên giữ cách làm cũ. Theo dõi trong cả một lứa:
- Độ ẩm và tình trạng đóng bánh của chất độn, đo cùng vị trí, cùng thời điểm.
- Nồng độ amoniac bằng máy đo cầm tay hoặc ống đo nhanh, đo ở độ cao đầu vật nuôi.
- Tình trạng bàn chân, tỷ lệ hao hụt, tăng trọng.
- Chi phí vật liệu trên mỗi con hoặc mỗi mét vuông chuồng.
Lưu ý an toàn
Khi rắc bất kỳ loại bột khoáng nào, người làm nên đeo khẩu trang phù hợp và tránh rắc khi quạt đang thổi mạnh về phía người. Ưu tiên dạng hạt ít bụi. Nếu vật liệu là diatomite dạng nung, lưu ý nó chứa silica tinh thể; xem thêm bài Silica tinh thể trong diatomite.
Bắt đầu với APHIS
APHIS cung cấp diatomite dạng hạt cho trang trại chăn nuôi, thủy sản và các công ty đầu vào ngành chăn nuôi. Xem trang Giải pháp cho trang trại & thủy sản hoặc liên hệ để nhận mẫu thử cho một lứa nuôi.
